वसुंधरा

सैल सोडली वसुंधरेने काचोळीची गाठ
चमकत आहे कळवळणारी तिची जांभळी पाठ ...
तुडूंब भरले पात्र जरीही हिरव्या आठवणींनी
शांतपणे का रडतो आहे कालिंदीचा काठ...

मुकी सावली फ़िरते घेउन घागर डोक्यावरती
पाल ठोकले तप्त उन्हाने विरक्त मातीवरती
निवडूंग झोपले पाय दुमडुनी निश्चल केविलवाणे
मात्र गिधाडे चोच मारती मिटल्या डोळ्यावरती...

कळसावरचा उदास झेंडा हवेत फ़डकत आहे
घुमटामधला देव आंधळा काठी शोधत आहे
म्हातारे आभाळ तुडवते वाट निवार्‍यासाठी
वारा खचला जागोजागी धापा टाकत आहे...

कुणीतरी कोवळ्या कळीचा देह जाळला आहे
गवतामधुनी उद्वेगाचा धूर उसळला आहे
जुने झाड कोसळले.. आली मुळे भितीने वरती
क्षितिजावरचा डोह केसरी कुणी ढवळला आहे...!

-- संतोष

जास्वंद

तू मत्त लालसर काया जास्वंदीची
मी तृषार्त सागर बघतो वाट नदीची
सुस्तावत पडल्या इथल्या काजळराती
ये विरहफ़ुलांची रचली रास कधीची..

आसक्त तनाची ओंजळ भरुनी बसलो
स्वप्नांच्या उत्कट डोही अर्धा धसलो
खांद्यावर फिरला कसला मोरपिसारा
मी वळलो मागे..फ़सलो नकळत हसलो...

नेसून तमाची साडी.. जळते समई
वार्‍याची फुंकर येते नाजुक समयी
उंचावत जाते ज्योत पुन्हा थरथरते
खेचते तनुला व्याकुळ चंचल तनयी...

चांदण्यात नाभी दिसते निशीगंधेची
वल्कले सुकवते ती निजल्या संध्येची
पाहून तिला मज तुझी आठवण येते
मी वृंदावन ...तू पायवाट राधेची...

श्वासांची तुंबळ युद्धे चिंब रणावर
ताबा नाही माझा बेशिस्त मनावर
मी कोसळेल हिमशिखरावरुन आता
ये मैफलीत..मी मद्यधुंद.. तू सावर..

-- संतोष

सुईण

तिनं दाबली नरडी हाक आली ओठावर
आली धावून वेदना सुईणीच्या हातावर..

सुईणीच्या हातावर पोरं नागडे खेळते
नाळ वीतभर त्याची डोळे झाकून लोळते...

डोळे झाकून लोळते माती खाट्या वावरात
एक वांझुटं सपान तिच्या बोडक्या हातात..

तिच्या बोडक्या हातात निळी बांगडी जाईना
लेक माहेराला आली दोन दिवस राहीना..

दोन दिवस राहीना गाय बिनवासराची
तिची कास पान्हावली सय येते लेकराची...

सय येते लेकराची झोपडीतल्या आईला
तिने भाकर चारली इवल्याशा पाखराला..

इवल्याशा पाखराला ऊन छळते जाळते
घार आभाळात एक त्याला पाहून भाळते..

त्याला पाहून भाळते किती वेडी पडछाया
झाड वाळले उभ्याने त्याची हिरावली काया..

त्याची हिरावली काया त्याचा डोळा ओघळला
खाली कोरड्या मातीत अनवाणी रेंगाळला...

अनवाणी रेंगाळला बाप उन्हात सावळा
त्याला पाहून हासतो फ़ाटीवरचा कावळा...

फ़ाटीवरचा कावळा हाक मारुन येईना
कधीपासून ठेवला घास सुखानं खाईना..

घास सुखानं खाईना जीव अजुन जाईना
माया भरुन सांडली आज डोळ्यात माईना....

- संतोष

भूक

डोळे पूस कपडे घाल
विस्कटलेले केस विंचर
आरशासमोर चेहरा बघून
विरघळलेले कुंकू सावर...

बांगड्या फ़ुटल्या असतील ना
जाऊ दे...दुसर्‍या घेता येतील
पावडर लाव जखमा झाक
गर्दीत उगाच बाहेर येतील..

तो कधीच गेला असेल
तूही आता रस्त्यावर ये
कुणी ओळखत नसेल तुला
डोक्यावरुन पदर घे..

प्रपंच आहे पोट आहे
झालं गेलं विसरुन जा
मोठ्या गल्लीत गर्दीत असते
छोट्या गल्लीने निघून जा..

कुणी हाक मारेल मागुन
मागे वळून पाहू नकोस
खड्डा आहे चिखल आहे
तिथेच उभी राहू नकोस..

आंघोळ कर घरी जाऊन
अंग धुतले की धुतले जाते
काळजावरती चिकटलेली
काजळीसुद्धा पुसली जाते..

दुनिया वाईट नाहीये गं
खरेतर वाईट असते भूक
भूकेला भावना नसतात मुळी
त्यात तुझी तरी काय चूक..

-- संतोष

अंधार

हा सूर्य उगवला आहे की जाळ पेटला आहे
तो कोण नभाच्या दारी येऊन ठेपला आहे
दारास देऊनी धडका मारतो कुणाला हाका
कुजबुजला वारा मागुन "अंधार भाजला आहे...."

व्याकूळ तमाच्या ओठी का विरहसुरांचे गाणे
मातीत वर्तुळे करतो ..तो थरथरत्या पायाने
का आज गरजता सागर.. डोळ्यात व्यापला आहे
कुजबुजला वारा मागुन "अंधार भाजला आहे...."

पल्याड ढगांच्या आहे वाजते कुणाचे पैंजण
ती येते आहे म्हणुनी अंधार विव्हळतो क्षणक्षण
या सुंदर तरुणीपायी रात्रभर जागला आहे
वाटेत पाय अडखळला... "अंधार भाजला आहे...."

उघडले दिशांचे पडदे क्षितिजाची खिडकी हलली
अंधार चरकला थोडा पापणी भयाने लवली
घेऊन सुगंधी जखमा तो दूर चालला आहे
आजही पहाटे नकळत  "अंधार भाजला आहे...."

-- संतोष

तू पायवाट

तू पायवाट तू चंद्रकिरण तू काठी
तू श्वासामधल्या सप्तसुरांच्या गाठी
भय सरते ज्याने पाय उचलला जातो
तू स्पर्श तसा शाश्वत फ़िरणारा पाठी...

आभाळ निळाई मेघ मृदुल तू वारा
तू उत्तरेतला स्थिर सनातन तारा
स्पर्शातुन गंधित हिरवे कोंब उमलती
तू श्रावण माती चिंब क्षणांच्या धारा...

तू अल्लड शैशव झोक्यावरली गाणी
तू निर्मळ निर्झर तुषार झरझर पाणी
रोमांचित होती कडेकपारी कातळ
तू गुंजारव तू शीळ हवेची रानी...

तू वनराईचे नाजुक हळवे हसणे
निद्रिस्त खगांची आभाळाची स्वप्ने
तू नभातल्या लखलखत्या चांदणवाती
तू चंद्राची थरथर रजगंध झिरपणे...

तू क्षितिजाच्या थरथरत्या केशरमाळा
नवतरुणीच्या पदराचा चंचल चाळा
तू आरशातले रुप स्वतःचे फ़सवे
तू चुकलेल्या हुरहुरत्या कातरवेळा...

तू हिरव्या फ़ांदीवरचा मनमथ रावा
तू गोकुळातला खट्याळ मंजुळ पावा
तू किर्तन अभंगवाणी आर्त भुपाळी
तू मंदिरात भक्तांचे आर्जव.. धावा...!!
-- संतोष वाटपाडे (नाशिक)

वासुदेव

पायात घुंगरु टाळ कपाळी मोरपिसाचा तुरा
ओठात इठुचे नाव घालितो साद निळ्या अंबरा
वासुदेव आला घरी टाक भाकरी तव्यावर आई
भारूड म्हणत नाचला थकुन थांबला जायचा न्हाई....

छम्माक वाजला टाळ धावले बाळ अंगणी आले
घरधनी उचलुनी फाळ तुडवण्या गाळ पहाटे गेले
वासरे लाडकी घेत पहा रांगेत निघाल्या गाई
वासुदेव आला घरी भाज भाकरी तव्यावर आई...

सांगतो एक बातमी तुझी लक्षिमी खरी धाकातं
शोभतेही बावनकशी नथणि छानशी तुझ्या नाकातं
गावात तुझ्यासारखी गुणी पारखी कुणी ना बाई
वासुदेव आला घरी एक भाकरी वाढ ना आई...

शेतात उभी बाजरी कडाला तुरी टप्पुरं दाणं
झोपडीमधी अंधार तरी भरणार उद्याला सोनं
संसार तुझा पंढरी इठोबा घरी तुच रखुमाई
वासुदेव आला घरी एक भाकरी वाढ ना आई
भारूड म्हणत नाचला थकुन थांबला जायचा न्हाई..

-- संतोष वाटपाडे (नाशिक)

सळसळे रान ओघळे पान

सळसळे रान ओघळे पान
मोहरुन येते धरणी
वाजवीत काकण निळेनिळे
वाहते नदीचे पाणी...

चोळीत तंग चोरुन अंग
नाहून सावली ओली..
कस्तुरीगंध पसरुन मंद
पावले उन्हाची आली...

हा पदर खुला नाजूक झुला
वेलींचा फ़ांदीवरुनी
पाहून पवन झाकून नयन
थरथरते अल्लड तरुणी...

पालवी खुले पळसास फ़ुले
केशरी सांडला रंग
कोवळे तुरे गवतात हिरे
पाखरु वेचते दंग...

झाकुनी तीळ अंगास पीळ
चालली कुठे सावली
क्षितिजात रवी वाजवी शीळ
पाहून सखा लाजली...
-- संतोष वाटपाडे (नाशिक

सारी भेगाडली भुई

सारी भेगाडली भूई अंघुळीला वारा नाई,
प्वाट खपाटीला गेलं कुरणात चारा नाई ॥

माझी उपाशी लेकरं
तरी देत्यात ढेकरं
ढेकळात लोळताना
गेली घासून ढोपरं...
उन्हामंधी तापलेली सारी जिमीन वांझुटी,
माजा नागडा संसार आडुशाला काई नाई॥

हाडकाच्या काड्या केल्या
चामडीच्या नाड्या केल्या
वावराच्या डोहामंधी
वंजुळीच्या व्हड्या केल्या...
नरड्यात घोट नाई थारुळ्यात मोट नाई,
डोळ्यामधी आलं देवा थेंब माजं खोटं नाई॥

डोईवर पागुट्याचं
वझं सोसंना सोसंना
आभाळात पाझराया
यक ढगही दिसंना...
गरीबाच्या आविक्षाचं कोणालाच मोल नाई,
उर बडवाया गेलो देव देवळात नाई॥
-- संतोष वाटपाडे (नाशिक)

अशा पाखरांनी कुठे जायचे

निवारा नसे ज्या मुक्या पाखरांना
अशा पाखरांनी कुठे जायचे...
कपाळावरीच्या व्यथा सोसवेना
तुझे नाव देवा किती घ्यायचे...

उन्हासोबती सावली दूर गेली
तुरुंगापरी जाहली वंचना..
जिथे साथ होती हवी साजनाची
मिळाली तिथे केवढी वेदना..
गुन्हा ना जरी माझिया प्राक्तनाचा
तरी का प्रभू मी बळी जायचे...॥धृ॥

भुकेल्या घराला सहारा मिळाला
चुलीची व्यथा जाणली ना कुणी..
रिकाम्या घराची खुली सर्व दारे
झुरावी तुळस रोज का अंगणी..
मला लेकरू ना दिले सोबतीला
कसे गीत मी बोबडे गायचे.....॥धृ॥

सुखे कोरडी लाभली जीवघेणी
जखम मात्र ओली कशी आतली ..
उभा जन्म मातीमधे गाडलेला
कुणाला न माझी तमा वाटली..
सदा स्मित ओठावरी ठेवताना
किती घोट दुःखा तुझे प्यायचे.....॥धृ॥
-- संतोष वाटपाडे ( नाशिक)